Wanneer is een contract rechtsgeldig?
Bijgewerkt op
Kort antwoord
Een contract is rechtsgeldig als de ene partij een aanbod doet, de andere dat aanvaardt, beide gebonden willen zijn en de afspraken duidelijk genoeg zijn. In Nederland is een contract meestal vormvrij: ook mondeling of per mail kan het geldig zijn. Voor sommige afspraken eist de wet wel een schriftelijke vorm of een notaris. Op papier zetten en laten ondertekenen, met pen of elektronisch, maakt het veel makkelijker te bewijzen.
De vereisten voor een geldig contract
De details verschillen per land, maar rechters kijken naar dezelfde bouwstenen:
- Aanbod: de ene partij doet een duidelijk voorstel, met bijvoorbeeld prijs, omvang en datum.
- Aanvaarding: de ander gaat akkoord met dat aanbod. Een aanvaarding die op wezenlijke punten afwijkt, geldt als een nieuw aanbod (artikel 6:225 Burgerlijk Wetboek).
- De wil om gebonden te zijn: beide partijen bedoelen het als een afspraak met rechtsgevolg, niet als een vrijblijvend plan.
- Tegenprestatie: in common law-landen zoals de VS, het VK, Canada (buiten Quebec), Australië en India moet elke partij iets van waarde geven (consideration). Het Nederlandse recht eist dat niet.
- Bekwaamheid en bevoegdheid: de partijen zijn meerderjarig en wilsbekwaam, en wie voor een bedrijf tekent, mag dat ook.
- Geoorloofd en bepaalbaar: een contract in strijd met de goede zeden of de openbare orde is nietig. Bij strijd met de wet kan het nietig of vernietigbaar zijn, of gewoon geldig blijven, afhankelijk van de regel (artikel 3:40 BW). Wat partijen afspreken moet bepaalbaar zijn (artikel 6:227 BW).
Moet een contract op papier staan?
Meestal niet. In Nederland is een overeenkomst in principe vormvrij (artikel 3:37 BW): ook een mondelinge afspraak of een akkoord per mail kan bindend zijn. Voor sommige contracten eist de wet wel een schriftelijke vorm. Voorbeelden:
- De koop van een woning door een particulier: die moet schriftelijk worden aangegaan (artikel 7:2 BW).
- Borgtocht door een particulier: die is alleen te bewijzen met een geschrift dat de borg zelf heeft ondertekend.
- Een concurrentiebeding en een proeftijd in een arbeidsovereenkomst.
- Notariële akten, zoals de levering van een woning of een hypotheek.
Is een handtekening nodig?
Niet altijd, maar een handtekening is het duidelijkste bewijs dat iemand met de afspraken instemt. Waar een handtekening nodig is, mag dat in Nederland ook een elektronische handtekening zijn, als de methode voldoende betrouwbaar is (artikel 3:15a BW).
Voor notariële akten gelden eigen wettelijke procedures. Sommige kunnen inmiddels digitaal via de notaris, zoals de online oprichting van een bv met een gekwalificeerde handtekening, maar een gewone ondertekenflow vervangt de notaris niet. Zie is een elektronische handtekening ook in het buitenland rechtsgeldig voor de regels per land.
Zes stappen naar een contract dat standhoudt
Loop deze lijst na voordat iemand tekent:
- Zet het op papier. Noem de partijen met hun volledige naam en beschrijf wat ieder levert, de prijs, betaaltermijnen, data en hoe het contract eindigt.
- Controleer wie tekent. Bij een bedrijf moet de ondertekenaar bevoegd zijn, bijvoorbeeld een bestuurder of iemand met een volmacht. Het KVK-uittreksel laat zien wie bevoegd is.
- Spreek af welk recht geldt als de partijen in verschillende landen zitten, zodat duidelijk is welke regels gelden.
- Teken dezelfde definitieve versie. Met een ondertekenplatform krijgt elke partij een persoonlijke link, tekent in de browser en krijgt daarna de ondertekende PDF of een link ernaar.
- Schakel een notaris alleen in waar de wet dat eist, zoals bij de levering van een woning.
- Bewaar het bewijs. Bewaar het ondertekende contract met de audit trail: wie tekende, wanneer en hoe die persoon is gecontroleerd, plus een hash van het ondertekende bestand, liefst met een onafhankelijk tijdstempel, zodat je kunt laten zien dat het bestand niet is veranderd.
Wanneer is een contract toch niet afdwingbaar?
Ook een ondertekend contract kan sneuvelen. Dit artikel is algemene informatie en geen juridisch advies; vraag bij een concreet contract een jurist. Veelvoorkomende redenen:
- een verplichte vorm ontbreekt, zoals schriftelijkheid of een notariële akte;
- wie tekende was niet bevoegd of niet handelingsbekwaam;
- er was sprake van dwaling, bedrog of bedreiging;
- de afspraken zijn in strijd met de wet, de goede zeden of de openbare orde, of bij consumenten onredelijk bezwarend;
- wezenlijke afspraken ontbreken of zijn te vaag.
Veelgestelde vragen
- Meestal wel, omdat de meeste overeenkomsten vormvrij zijn. Het probleem is bewijzen wat er is afgesproken, en sommige afspraken, zoals de koop van een woning door een particulier, moeten schriftelijk.
- Meestal niet. Alleen voor bepaalde akten, zoals de levering van een woning, een hypotheek of huwelijkse voorwaarden, is een notaris verplicht.
- Ja. Onder de Europese eIDAS-verordening en artikel 3:15a BW mag een contract elektronisch worden ondertekend. Voor notariële akten en testamenten gelden eigen wettelijke procedures, waarbij de notaris betrokken is.